Covid-19 rehabilitacja po chorobie

Covid-19, rehabilitacja po chorobie

Wsparcie w samodzielnej rehabilitacji po przebyciu choroby związanej z covid-19 według wskazań WHO.

U osób, które przeszły zakażenie covid-19 niekiedy jeszcze długi czas utrzymują się różne objawy, o różnym nasileniu, takie jak duszność, ograniczenie tolerancji wysiłkowej i ogólne osłabienie. Najczęściej problem dotyczy zaburzeń układu oddechowego, zwłaszcza po ciężkim przebiegu choroby, ale zdarzają się też zaburzenia ze strony narządu ruchu, problemy z pamięcią i koncentracją, czasami  również z głosem.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała specjalny poradnik. Został on przetłumaczony na język polski przez ekspertów Krajowej Izby Fizjoterapeutów i wydany w formie broszury pod tytułem Wsparcie w samodzielnej rehabilitacji po przebyciu choroby związanej z COVID-19. Jest rozprowadzany bezpłatnie przez szpitale i placówki medyczne.  

Poradnik zawiera zestawy ćwiczeń przeznaczonych dla ozdrowieńców do samodzielnego wykonania. Zostały one zebrane w kilku grupach tematycznych: 

fot. WHO

Postaramy się krótko je omówić.

Postępowanie w przypadku duszności po Covid-19

Osoby, które odbyły leczenie szpitalne często doświadczają objawów duszności. Mogą one być zarówno pozostałością choroby, jak i towarzyszyć ogólnemu wycieńczeniu po ciężkim przebiegu zakażenia. Nagły brak tchu może skutkować silnym niepokojem, co jeszcze pogarsza funkcje oddechowe organizmu. Dlatego podczas rekonwalescencji po covid-19 należy zwrócić uwagę na głębokość i częstotliwość oddechów, sposób oddychania (wdech nosem, wydech ustami), a przede wszystkim aktywizację przepony, co poprawia wentylację płuc i zwiększa pobór tlenu. 

Poradnik WHO pokazuje, jak radzić sobie w przypadku pojawienia się duszności i jakie pozycje przyjąć, aby oddech uregulować.

Autorzy zalecają, aby ułożyć się na boku z lekko ugiętymi kolanami, podczas gdy głowa i szyja pozostają podparte poduszkami.

Inna pozycja ułatwiająca oddychanie to pozycja siedząca z pochyleniem do przodu:

– Usiądź przy stole i pochyl górną część tułowia do przodu, opierając głowę i szyję na poduszce, a ramiona układając luźno na stole. Możesz również przyjąć tę pozycję bez użycia poduszek.

Kolejną jest pozycją stojąca, z podparciem pleców:

− Oprzyj się plecami o ścianę, ręce układając luźno wzdłuż tułowia. Twoje stopy powinny być lekko rozstawione i znajdować się w odległości około 30 cm od ściany.

Jakie sposoby pomogą się zrelaksować i odzyskać kontrolę nad oddechem? 

  • siadanie w wygodnej pozycji z podparciem
  • przykładanie jednej dłoń do klatki piersiowej, drugiej do brzucha
  • powolnie wykonuj wdech przez nos i wydychaj powietrze ustami
  • skoncentruj się na tym, aby oddechy odbywały się spokojnie, płynnie i powoli

Podczas wykonywania oddechów poczujesz, że dłoń na brzuchu unosi się wyżej niż dłoń na klatce piersiowej.

Ćwiczenia po opuszczeniu szpitala

W procesie rekonwalescencji po covid-19 istotną rolę odgrywa odpowiednio dobrany, umiarkowany wysiłek fizyczny. Mogą to być ćwiczenia sprawnościowe (marsz w miejscu, wchodzenie po schodach, spacer, trucht, jazda na rowerze), wzmacniające (pompki przy ścianie, przysiady, siadanie na krześle-wstawanie) i wyciszające (spacer w wolnym tempie lub spokojny marsz w miejscu, powolne rozciąganie mięśni). 

Bardzo ważna jest motywacja do regularnego wykonywania ćwiczeń, np. śledzenie postępów w aplikacji telefonu albo specjalnie prowadzonym dzienniczku.

Jeśli zostałeś wypisany ze szpitala z zaleceniem tlenoterapii, szczegóły ćwiczeń z użyciem tlenu muszą być omówione z lekarzem. Dotyczy to również ewentualnej konieczności obecności drugiej osoby podczas wykonywania ćwiczeń.

Postępowanie w przypadku problemów z głosem 

Czasami u pacjentów, którzy byli poddawani wspomaganej wentylacji za pomocą rurki intubacyjnej występują problemy z prawidłową emisją głosu. Autorzy poradnika zalecają, aby nie forsować głosu, jeśli jest chrapliwy lub słaby, natomiast robić przerwy w mówieniu, aby zregenerować głos. 

Głosu nie należy nadwyrężać, a więc trzeba unikać szeptania, które może nadmiernie obciążać struny głosowe, nie podnosić głosu i nie krzyczeć.

Można trenować głos nucąc sobie pod nosem. 

Porady dotyczące przyjmowania pokarmów, płynów oraz przełykania

Zawarte w książeczce porady dotyczące przyjmowania pokarmów, płynów oraz przełykania adresowane są zwłaszcza dla tych, którzy podczas pobytu w szpitalu byli sztucznie wentylowani za pomocą rurki intubacyjnej. Takie osoby mogą mieć pewne trudności w przełykaniu pokarmów stałych i płynów, co jest efektem osłabienia mięśni odpowiedzialnych za przełykanie. 

Zalecane jest ostrożne przełykanie, które odgrywa ważną rolę w zapobieganiu zadławieniom, tj. przedostaniu się jedzenia lub płynu do dróg oddechowych podczas przełykania.

Poradnik wskazuje zalecane zasady postępowania:

− Siedź prosto za każdym razem, kiedy coś jesz lub pijesz. Nigdy nie spożywaj pokarmów lub płynów w pozycji leżącej. Pozostań w pozycji wyprostowanej (siedząc, stojąc lub spacerując) przez przynajmniej 30 minut po posiłku.

− Staraj się spożywać pokarmy o różnej konsystencji (gęste, rzadkie), aby sprawdzić, które pokarmy są dla Ciebie najłatwiejsze do przełknięcia. Pomocne może być również wybieranie na początku miękkich, delikatnych i płynnych pokarmów lub krojenie stałych pokarmów na drobne kawałki.

− Postaraj się spożywać posiłki w cichym i spokojnym miejscu. Nie spiesz się podczas jedzenia. Spożywaj pokarm w niewielkich kęsach, przyjmuj pojedyncze małe łyki płynów pomiędzy porcjami jedzenia. Pamiętaj też, aby dokładnie rozgryźć pokarm przed przełknięciem.

Postępowanie w razie problemów dotyczących funkcji poznawczych, pamięci oraz skupienia uwagi

Trudności z koncentracją, pamięcią czy logicznym myśleniem to problemy, z którymi często borykają się pacjenci po przebyciu ciężkich chorób, zwłaszcza, gdy byli hospitalizowani i poddani sztucznej wentylacji. 

W zalecanych w poradniku strategiach postępowania ważną rolę odgrywa trening mózgu. Dla przykład układanie puzzli, łamigłówki słowne i numeryczne, ćwiczenia pamięciowe i czytanie — wszystkie te czynności mogą pomóc w regeneracji mózgu. Trzeba zacząć od prostszych ćwiczeń, które stanowią wyzwanie, ale jednocześnie są wykonalne. W miarę możliwości należy zwiększać stopień trudności zadań, dzięki czemu nie słabnie motywacja do ich kontynuowania. 

Radzenie sobie w podejmowaniu codziennych aktywności

Powrót do normalnej aktywności po przejściu choroby związanej z covid-19 może się wydłużać w związku z poczuciem wyczerpania i osłabienia, jakie często jest następstwem poważnej choroby. Nawet wykonanie podstawowych, codziennych czynności, takich jak mycie, ubieranie, przygotowywanie posiłków może stanowić wyzwanie i wymagać dużo więcej wysiłku, niż zazwyczaj. 

Autorzy poradnika sugerują, aby w takiej sytuacji dostosować oczekiwania wobec codziennych obowiązków do swojego stanu. Wyznaczać sobie realne cele, oszczędzając przy tym siły i pozwalając sobie pomóc w czynnościach, które sprawiają trudność.

Powrót do codziennych czynności powinien odbywać się stopniowo:

− Nie podejmuj się codziennych obowiązków, zanim nie poczujesz się na to gotowy. 

Radzenie sobie ze stresem oraz wahaniami nastroju 

Hospitalizacja w ciężkim przebiegu choroby (covid-19) może okazać się niezwykle stresującym doświadczeniem, mającym wpływ na sferę psychiczną pacjentów. Stany lękowe i epizody depresyjne są następstwem przejścia choroby w warunkach szpitalnych, gdzie często toczyli oni walkę o życie. Nie zawsze potrafią odnaleźć się w nowej sytuacji, z jaką mają do czynienia po przebyciu ciężkiej choroby. Niepokoi ich zbyt wolny powrót do zdrowa i sprawności – zarówno fizycznej, jak i intelektualnej. Niektórzy są jeszcze niezdolni do pracy i samodzielnego wykonywania bardziej złożonych czynności. Ich powrót do normalnego życia może potrwać znacznie dłużej. 

Dlatego radzenie sobie ze stresem, uczuciem niepokoju i depresją jest bardzo istotnym procesem w przebiegu rekonwalescencji. 

Autorzy poradnika wskazują, na co należy zwrócić uwagę, by zredukować stres:

− Wysypiaj się. Podczas pobytu w szpitalu Twój sen był prawdopodobnie zaburzony, a obecny stres może dodatkowo pogarszać jego jakość. Staraj się powrócić do normalnego cyklu snu i aktywności. Ważne, aby w Twoim otoczeniu nie było czynników mogących potencjalnie zaburzać sen, np. nadmiar światła czy hałas. W zaśnięciu i utrzymaniu prawidłowego snu pomaga również ograniczenie kofeiny i alkoholu, palenia papierosów, oraz wprowadzanie do codziennej praktyki ćwiczeń relaksacyjnych. 

− Podejmuj aktywność fizyczną, która przyczynia się do zmniejszenia stresu i prawdopodobieństwa zachorowania na depresję. Małymi krokami, stopniowo zwiększaj zakres codziennie podejmowanej aktywności fizycznej. 

W poradniku podkreślona jest rola zdrowej i zrównoważonej diety jako kluczowego elementu dobrego samopoczucia.  

Zobacz Poradnik WHO w wersji polskiej

Twój doradca zaleca:


dr Maria Serdyńska

“Część osób po przebyciu zakażenia covid-19 wymaga stacjonarnej rehabilitacji specjalistycznej, jednak każdy  powinien samodzielnie wykonywać zalecone ćwiczenia w domu. Rehabilitacja jest podstawowym warunkiem powrotu do formy sprzed choroby. Pamiętaj, że regeneracja organizmu to proces wieloetapowy, który trwa czasem znacznie dłużej niż powrót przysłowiowej kondycji. Jeśli zostałeś wypisany ze szpitala z zaleceniem tlenoterapii, szczegóły ćwiczeń z użyciem tlenu muszą być omówione z lekarzem. Dotyczy to również ewentualnej  asysty innej osoby podczas wykonywania ćwiczeń. Pamiętaj, że duszność jest odczuciem indywidualnym i subiektywnym, nawet nasilone uczucie duszności nie musi oznaczać niewydolności oddechowej. Aby potwierdzić niewydolność oddechową, która jest zagrożeniem życia  należy m. in. ocenić puls i  saturację krwi, czyli wysycenie krwi tlenem. Jeśli posiadasz w domu pulsoksymetr możesz ocenić te parametry samodzielnie. Prawidłowe wartości saturacji wynoszą od 95% do 98%, u osób po 70 roku życia, palaczy lub z przewlekłymi chorobami dróg oddechowych dopuszczalna jest wartość 94%.   Duszność jest bardzo nieprzyjemnym uczuciem ale nie wpadaj w panikę, stres w niczym nie pomoże a wręcz nasili objawy. Obserwuj, w jakich okolicznościach  pojawia się duszność i czy towarzyszą jej inne objawy. Jeśli duszność wystąpi nagle lub  towarzyszy jej ból w klatce piersiowej, spadek saturacji, krwioplucie, zasinienie skóry i śluzówek lub nietypowe świsty przy oddychaniu niezwłocznie wezwij pomoc”.

red. Maria Szuster

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *