Dlaczego układ odpornościowy słabnie z wiekiem?

Odporność słabnie z wiekiem

Układ odpornościowy jest jednym z układów organizmu współdecydujących o równowadze podstawowych funkcji biologicznych ustroju takich, jak metabolizm, wzrost, rozrodczość, odporność. To dzięki działaniu układu odpornościowego organizm zwalcza drobnoustroje chorobotwórcze.

Odporność wrodzona i nabyta

Nasz układ odpornościowy składa się z dwóch podstawowych części: ewolucyjnie starszej odporności wrodzonej oraz młodszej, nabytej. Obydwie formy odpowiedzi odpornościowej komunikują się ze sobą i współdziałają. Odpowiedź wrodzona nie jest specyficznie dostrojona do przeciwnika i z każdą bakterią, czy wirusem komórki odpornościowe postępują tak samo. Drugi rodzaj odpowiedzi odpornościowej, czyli nabytej, zależy od działania limfocytów. Rozpoznają one swoiste cząsteczki (antygeny) wchodzące w skład patogennych drobnoustrojów, a następnie reagują na nie, niszcząc wroga zagrażającego stałości organizmu.

Im sprawniej działa układ odpornościowy, tym trudniej nawet zauważyć, że zagraża nam jakieś niebezpieczeństwo. Dzieje się tak, ponieważ komórki obronne natychmiast radzą sobie z destrukcją wroga, nie angażując w to innych narządów.

Wiek ma wpływ na przebieg zakażenia COVID-19

W ostatnim czasie, odkąd trwa pandemia COVID-19, mówi się na ten temat szczególnie dużo. Od tego, jak system odpornościowy zareaguje na atak nowego koronawirusa SARS-CoV-2, zależy póżniejszy przebieg zakażenia. Po roku walki z pandemią stało się jasne, że to, jak poszczególne osoby reagują na atak koronawirusa, w dużej mierze zależy od ich wieku. Osoby młode mają najczęściej łagodne objawy zakażenia lub wręcz przechodzą je bezobjawowo. Jednak zarówno sam przebieg zakażenia, jak i różnego rodzaju powikłania bywają ciężkie u seniorów. W tej grupie wiekowej występuje też największa umieralność (śmiertelność).

Słabsza odpowiedź immunologiczna

Uczeni, skupieni w grupie immunogerontologów, zajmującej się badaniem mechanizmów starzenia układu odpornościowego, wymieniają dwa procesy odpowiedzialne za ten stan. Jednym jest starzenie się komórek odpornościowych, które wpływa głównie na odporność nabytą, drugim zmniejszająca się produkcja przeciwciał w odpowiedzi na antygeny. Z wiekiem maleje też liczba komórek zdolnych rozpoznać i zareagować na nieznane wcześniej organizmowi antygeny, jak choćby białka wirusa SARS-CoV-2.

Obserwowane z wiekiem rozregulowanie systemu odpornościowego może skutkować słabszą odpowiedzią na szczepienia u osób starszych. Seniorzy chorujący z reguły na dodatkowe choroby przewlekłe , na skutek ich samych lub stosowanych leków również wpływających na odporność, gorzej reagują na patogeny, na które wcześniej nie byli narażeni. Dotyczy to też mutacji tych wirusów, z którymi zetknęli się jakiś czas temu.

Związane z wiekiem zmiany układu immunologicznego rzutują też na możliwość wystąpienia tzw. burzy cytokinowej, która może być niebezpieczna dla życia.

Burza cytokinowa – nadmierna reakcja immunologiczna

Prace nad układem odpornościowym i obserwacje, jakim zmianom ulega on wraz z wiekiem doprowadziły do konkluzji, że starzeje się odporność nabyta. Jest ona, ewolucyjnie młodsza i bardziej skomplikowana. Towarzyszy temu nasilenie aktywności starszej ewolucyjnie, odporności wrodzonej. Taka kompensacja nie uchodzi jednak bezkarnie. Uaktywnienie odporności wrodzonej uruchamia bowiem w organizmie stan zapalny. Taki stan stymuluje wydzielanie cytokin – białek pobudzających inne komórki układu immunologicznego do określonych reakcji. Zadaniem cytokin jest m.in. koordynowanie odpowiedzi organizmu na infekcję i wywoływanie stanu zapalnego. 

Osoby starsze bardziej narażone z powodu mniejszej odporności

Taki przewlekły stan zapalny utrzymuje się u osób w podeszłym wieku na ogół na niskim poziomie. W konsekwencji prowadzi jednak do rozregulowania równowagi organizmu, który nie radzi sobie  z uporządkowaniem rozregulowanego zapaleniem ustroju.

Obecna pandemia wykazała, że układ odpornościowy seniorów w stosunku do SARS-CoV-2 funkcjonuje inaczej, niż u osób młodych, inne są też na ogół konsekwencje zakażenia.

W kontakcie z nowym patogenem − a takim jest SARS-CoV-2 – starszemu człowiekowi trudno polegać na swojej odporności nabytej. Z kolei jego odporność wrodzona reaguje na swój sposób. Z jednej strony stymuluje odporność nabytą do produkcji przeciwciał i komórek cytotoksycznych, z drugiej wytwarza nadmiar prozapalnych cytokin.

Zbyt gwałtowne wydzielanie cytokin w przebiegu COVID-19 następuje w wyniku nieprawidłowej, nadmiernej reakcji układu odpornościowego na patogen. Według doktora Pawła Grzesiowskiego (prezesa Fundacji Instytutu Profilaktyki Zakażeń) zapalenie płuc jest późnym etapem choroby. Następuje w momencie, kiedy ważny jest nie tyle wirus, ile powstała w reakcji na niego nadmierna reakcja immunologiczna. Sam wirus nie niszczy płuc, jedynie inicjuje bardzo silny stan zapalny a czasem toruje drogę bakteriom pogłębiającym zapalenie. Nadprodukcja cytokin oraz komórek odpornościowych powoduje groźne dla organizmu chorego nadciśnienie tętnicze, uszkodzenie płuc oraz innych narządów wewnętrznych.

Burze cytokinowe mogą wyjaśnić, dlaczego u części pacjentów zakażenie SARS-CoV-2 ma przebieg łagodny lub bezobjawowy, a u innych zagrażający życiu. Mogą również tłumaczyć, dlaczego chorobą rzadziej są dotknięci bardzo młodzi ludzie, których układ odpornościowy wytwarza niższe poziomy cytokin powodujących zapalenie lub ma bardziej wydolne mechanizmy modulujące proces zapalny. 

Obecna pandemia uświadomiła ludzkości, jak wiele tajemnic wciąż kryje się w skomplikowanej materii układu odpornościowego. Stała się też wyzwaniem dla nauki w poszukiwaniu odpowiedzi na najtrudniejsze pytania. Być może intensywne badania, prowadzone w wielu ośrodkach na świecie pozwolą przynajmniej na część z nich uzyskać odpowiedź. Na razie ogromnym osiągnięciem jest wynalezienie szczepionek na SARS-CoV-2 i rozpoczęcie programu masowych szczepień populacyjnych.

Twój doradca zaleca:


dr Maria Serdyńska
dr Maria Serdyńska
Są czynniki jak wiek lub choroby przewlekłe które wiążą się z odpowiedzią organizmu na szczepienia ale w żaden sposób od nas nie zależą.  Nie jest to jednak równoznaczne ze złą lub brakiem reakcji układu odpornościowego na podaną szczepionkę. Niezależnie od wszystkiego możemy wesprzeć swoją odpowiedź na szczepionkę w bardzo prosty sposób i co więcej każdy z nas ma na nią wpływ przez codzienny styl życia. Jak wynika z badań brytyjskich naukowców, osoby które przed  planowanym szczepieniem śpią mniej niż 5 h dziennie zdecydowanie gorzej reagują na podaną szczepionkę przeciw grypie.  Jeśli sen czyli regeneracja to drugim kluczowym kryterium dobrej odpowiedzi immunologicznej jest dostosowana do naszych możliwości aktywność fizyczna. Jeśli dodatkowo związana z wyjściem na świeże powietrza, pomaga dotlenić organizm. Trzeci filar odpowiedzi odpornościowej to dieta. Żadna dieta nie zapewnia błyskawicznego wzmocnienia odporności ale systematycznie ją kształtuje i podtrzymuje. Alkohol i używki zdecydowanie nie pomagają. Jeśli znasz termin swojego szczepienia lub jesteś bezpośrednio po nim unikaj wszelkich sytuacji stresowych. Stres jest czynnikiem drastycznie obniżającym odporność. Jeśli obawiasz się niepożądanych odczynów poszczepiennych w postaci złego samopoczucia, gorączki, bólów głowy, nie zażywaj przed szczepieniem żadnych leków na te objawy. Obserwuj organizm, poznaj go, pozwól mu pracować tylko nad nowym “zjawiskiem” jakim jest szczepionka. Nie obciążaj go dodatkowo farmaceutykami jeśli nie jest to konieczne. Krótkotrwałe objawy paragrypowe są normą typową dla wszystkich szczepień ale jeśli znaczącą Cię ograniczają, połóż się i odpocznij, pij dużo płynów. Spróbój naparu z lipy i malin, które zawierają naturalne substancje zwalczające objawy zapalenia jak gorączka. 
Oto kilka żelaznych zasad, które powinniśmy spełnić by umożliwić naszym komórkom odpornościowym maksymalną wydajność.

1) wysypiaj się (min 6 h snu)

2) unikaj alkoholu i palenia papierosów, także biernego

3) nie rezygnuj ze spacerów czy umiarkowanej aktywności fizycznej

4) zdrowo się odżywiaj

5) kontroluj choroby przewlekłe przez regularne badania i systematyczne zażywanie leków

6) nie przyjmuj nowych leków przed i po szczepieniu jeśli nie jest to konieczne

red. Maria Szuster

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *