Jak przekonać się, czego organizm nie toleruje?

nietolerancja pokamowa

Szacowany czas czytania: 4 minuty

Nietolerancje pokarmowe – objawy, przyczyny, postępowanie

Wiele dolegliwości zdrowotnych wywodzi się z nietolerancji pokarmowych. Dotykają one znaczną część populacji krajów rozwiniętych (niektóre źródła podają 20 procent, inne nawet 45), stanowiąc poważny problem zdrowia publicznego.

Najogólniej można zdefiniować nietolerancje pokarmowe jako niefizjologiczną odpowiedź o podłożu nieimmunologicznym na spożywany pokarm.

Mechanizmy leżące u podstaw nietolerancji pokarmowych są złożone i nie do końca poznane. Zazwyczaj są one związane z brakiem niezbędnych składników (głównie enzymów) do prawidłowego trawienia pokarmu wyzwalającego dolegliwości.

Nietolerancja pokarmowa nie jest tym samym co alergia. Chociaż niektóre objawy kliniczne mogą być podobne, ich patogeneza związana jest z różnymi  mechanizmami. W odróżnieniu od alergii, w którą zaangażowany jest układ odpornościowy, nietolerancja pokarmowa nie powoduje interwencji ze strony układu odpornościowego. Aktywizują się tutaj inne czynniki: enzymatyczne, toksyczne, farmakologiczne, metaboliczne, a także mechanizmy idiosynkrazji (wrodzonej nadwrażliwości organizmu na niektóre substancje).

Reakcje alergiczne pojawiają się zazwyczaj niedługo po spożyciu pokarmu i mogą przybierać nawet ciężką postać (trudności z oddychaniem, niedociśnienie, obrzęk warg lub powiek). Objawy nietolerancji pokarmowej (najczęściej ból brzucha, biegunka, wzdęcia) pojawiają się na ogół dużo później i mają łagodniejszy przebieg.

Wiele osób doświadcza nietolerancji pokarmowej na kilka produktów lub wręcz całe grupy pokarmów. W takiej sytuacji znacznie trudniej jest ustalić, które substancje lub produkty są odpowiedzialne za wystąpienie niepożądanych objawów.

Co wiemy o przyczynach nietolerancji pokarmowych?

Najbardziej rozpowszechnionym przykładem nieimmunologicznej reakcji na pokarm jest nietolerancja laktozy, powodująca objawy ze strony przewodu pokarmowego (wzdęcia, kurczowe bóle brzucha, biegunka). Dzieje się tak po spożyciu produktów zawierających laktozę, głównie mleka i jego przetworów, ale także lodów i masła. Objawy te są następstwem uszkodzenia ściany jelita przez florę bakteryjną u osób z niską aktywnością laktazy (enzymu, który rozkłada laktozę do glukozy i galaktozy).

Niekorzystnych objawów żołądkowo‑jelitowych spowodowanych nietolerancją laktozy nie powoduje większość jogurtów i twardych serów, gdyż do produkcji tych wyrobów używane są bakterie rozkładające laktozę. W ten sposób poziom laktozy w tych produktach jest bardzo niski lub wręcz zerowy.

Często występuje też nietolerancja fruktozy, glutenu, niektórych typów błonnika oraz FODMAP (ang. fermentable oligosaccharides, disacharides, monosacharides and polyols), czyli fermentujących oligodisacharydów, monosacharydów i polioli. Również dodatki do żywności, takie jak wzmacniacze smaku (np. glutaminian sodu),  czy konserwanty (sulfid) mogą być przyczyną wystąpienia nadwrażliwości pokarmowych.

Chcąc wykluczyć z diety pokarmy z wysoką zawartością FODMAP musimy zrezygnować ze spożywania owoców z większą zawartością fruktozy niż glukozy (jabłka, gruszki, arbuzy), warzyw zawierających fruktany (cebula, sałata, szparagi, karczochy), produktów pszenicznych, produktów zawierających sorbitol i rafinozę. Występują one w roślinach strączkowych, soczewicy, kapuście, brukselce i kiełkach roślin.

Do produktów spożywczych zawierających fruktozę w nadmiarze w stosunku do glukozy zalicza się miód, pomarańcze, daktyle i niektóre produkty przetworzone.

Badania diagnostyczne

Wykrycie nietolerancji pokarmowej pozwala uniknąć wielu groźnych chorób i powikłań. Dlatego po zaobserwowaniu objawów nietolerancji warto ją potwierdzić odpowiednimi badaniami. Obecnie wiele laboratoriów wykonuje kompleksowe testy oceniające nietolerancję pokarmową.

Jednak diagnostyka nietolerancji pokarmowych nie jest prosta, dlatego powinna być prowadzona pod okiem wykwalifikowanego dietetyka i lekarza. Nie zaleca się wprowadzania i stosowania diet eliminacyjnych na własną rękę, ponieważ mogą przyczyniać się do niedoboru pewnych składników pokarmowych i po prostu być nieuzasadnione. W zależności od podejrzewanej nietolerancji pokarmowej postępowanie diagnostyczne może być różne. Złotym standardem jest okresowa dieta eliminacyjna, a następnie próba prowokacji.

Na czym polegają diety eliminacyjne?

Diety eliminacyjne przede wszystkim opierają się na wykluczeniu z codziennego żywienia produktów zawierających nietolerowany składnik oraz zastąpieniu ich bezpiecznymi, o zbliżonej wartości odżywczej.

Jednak każda dieta eliminacyjna niesie ze sobą ryzyko niedoboru składników odżywczych. Dlatego należy prowadzić ją w ścisłym kontakcie z lekarzem lub dietetykiem. Może on tak dobrać dietę, aby niedobory składników odżywczych zminimalizować lub zalecić odpowiednią suplementację.

Czym kierować się przy wyborze produktów?

  • Czytaj dokładnie skład wszystkich kupowanych produktów, który nie zawsze jest oczywisty (np. białka mleka występują w chipsach).
  • Jeśli eliminujesz popularny składnik, wybieraj produkty z oznaczeniami “milk-free”, “vegan”, “gluten-free” itp.
  • Szukaj produktów, które będą najlepszymi zamiennikami dla wykluczonego z diety składnika. Źródła wapnia znajdziesz w fortyfikowanych napojach roślinnych, migdałach, tofu, a także w brokułach i jarmużu. Zamiast zbóż glutenowych wybieraj ryż, ziemniaki, grykę, proso, czy amarantus.

Objawy nietolerancji pokarmowych mogą wiązać się nie tylko z zaburzeniami gastroenterologicznymi, ale także z innymi długotrwałymi dolegliwościami. W takich przypadkach we krwi wykrywa się zwiększoną ilość przeciwciał klasy IgG przeciwko pokarmom, których organizm “nie lubi”. Ocenia się, że u około 45% populacji można rozpoznać nietolerancję pokarmową.

Nieleczona nietolerancja pokarmowa prowadzi w konsekwencji do zaburzenia pracy układu odpornościowego i obniżenia odporności organizmu.

red. Maria Szuster

Jedna odpowiedź

  1. Bardzo zainteresował mnie ten wpis! Sama niedawno wykonałam diagnostykę jelita i wiem co muszę zmienić w swoich codziennych przyzwyczajeniach i jakie leczenie podjąć, aby poprawić swoje samopoczucie. Dlatego polecam każdemu, aby wykonywał badania, jak najszybciej. To naprawdę dużo pomaga

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *