Jak wiek wpływa na skuteczność szczepień?

przeciwciała

Różnorodność mechanizmów odpornościowych.

Szczepienia są częstym i stałym elementem wizyt w poradni lekarza rodzinnego, gdy pacjentami są dzieci i młodzież. To właśnie dla nich układa się tzw. kalendarze szczepień. Są to, oparte na badaniach naukowych, schematy optymalnego podawania poszczególnych szczepionek. Problem jest bardzo złożony, gdyż na odpowiedź poszczepienną w przypadku dzieci i młodzieży ma wpływ wiele czynników. Twórcy szczepionek promują tu inne mechanizmy odpornościowe niż u osób dojrzałych czy nawet starszych. Przykładem mogą być  przeciwciała matczyne, obecne we krwi noworodków przez kilka miesięcy po urodzeniu.

Jedna dawka szczepionki czy szczepienie cykliczne?

Porównując rodzaje szczepień u dzieci i osób dorosłych można zauważyć, że w przypadku niektórych chorób do skutecznej ochrony przed zachorowaniem wystarczy tylko jedna dawka na całe życie. W przypadku innych chorób stosuje się szczepienia cykliczne lub przynajmniej 3-krotne doszczepienie. Ma to związek zarówno z charakterystyką choroby (skłonność wirusów do mutowania, np. grypa) i budową szczepionki, jak i rodzajem odpowiedzi odpornościowej. Poziomy przeciwciał powstające po zaszczepieniu nie są stałe, ich liczba maleje w czasie, ze względu na biologiczną, ograniczoną żywotność.

Czy celem jest tylko wywołanie obecności przeciwciał?

Celem szczepienia jest nie tylko „chwilowe” wywołanie obecności przeciwciał we krwi. Chodzi również o  „nauczenie” układu odpornościowego szybkiego reagowania, czyli szybkiej produkcji przeciwciał, w sytuacji gdy w organizmie znów pojawi się potencjalny patogen. W stanach zdrowia, w przeciwieństwie do poziomów przeciwciał, liczba komórek B pamięci nie zmniejsza się znacząco w czasie. Zatem dawki przypominające niektórych szczepionek nie są konieczne. Inne natomiast wymagają określonego schematu cyklicznego podawania, by zabezpieczyć organizm przed poważnym zachorowaniem. Zależy to od omówionych wcześniej czynników, m. in. konstrukcji szczepionki. Szczepionka może zawierać patogen żywy (ale osłabiony) lub martwy, jak również jego fragmenty, np. materiał genetyczny. Pewną rolę odgrywają także adiuwanty dodawane do formuły szczepionki.

Jaką rolę odgrywają adiuwanty?

Chociaż wiele szczepionek ma niższą immunogenność u noworodków, szczepienie w tej grupie wiekowej może być skuteczne, gdy adiuwanty dodane do preparatu szczepionki są przystosowane do funkcji wczesnego układu odpornościowego. Wykazano, że dzieje się tak w przypadku bezkomórkowych szczepionek przeciw krztuścowi (aP), gruźlicy, zapaleniu wątroby typu B. Wczesny układ odpornościowy noworodka wykazuje suboptymalną interakcję między komórkami prezentującymi antygen a komórkami T. Taka współzależność prowadzi do polaryzacji w kierunku komórek pomocniczych typu 2T (Th2). Odbywa się to raczej w kierunku indukcji komórek B pamięci niż komórek plazmatycznych wydzielających przeciwciała.

Reakcje na szczepienia są słabsze u osób w podeszłym wieku, u których następuje szybszy zanik przeciwciał. Osoby starsze mają słabszą odpowiedź przeciwciał na niektóre szczepionki. Dotyczy to zwłaszcza szczepionek przeciwko błonicy, zapaleniu wątroby typu A i B , kleszczowemu zapaleniu mózgu i tężcowi. Także szczepionka polisacharydowa przeciwko pneumokokom wywołuje w tej grupie niższy poziom przeciwciał.  Osoby starsze miewają również słabszą odpowiedź komórkową na szczepionki.

Jak organizm kompensuje niedobór przeciwciał?

Działanie układu odpornościowego przypomina system naczyń połączonych. A natura nie znosi próżni. Jeśli zatem w elemencie układanki, jaką jest reakcja odpornościowa, dochodzi do niedoborów, organizm stara się je wyrównać. Dokonuje tego, uruchamiając inne mechanizmy. Nawet, jeśli starszy organizm wytwarza mniejszą liczbę przeciwciał, to mogą one z kolei silniej „przylegać” do obcych antygenów i wolniej się od nich odłączać. Wraz ze starzeniem zmienia się również profil cytokin, czyli białek biorących udział w odpowiedzi zapalnej. Starzeniu towarzyszy na przykład przejście układu cytokinowego w kierunku większej produkcji przeciwzapalnej interleukiny-10 (IL-10). Jest to proces związany ze spadkiem liczby limfocytów T CD8 odpowiedzialnych za usuwanie wirusa grypy. Zatem dodawane do szczepionek adiuwanty, które stymulują cytokiny zapalne i hamują odpowiedź IL-10, potencjalnie mogłyby wzmocnić ochronę w tej grupie wiekowej. Jednak, jak widać, konstruowanie szczepionek oraz określanie najlepszego czasu ich podawania jest procesem długim i skomplikowanym.

Twój doradca zaleca:


dr Maria Serdyńska
dr Maria Serdyńska
Działanie układu odpornościowego zmienia się dynamicznie i jest różne dla każdego osobnika. Jedna osoba może mieć silne mechanizmy rozpoznawania i zwalczania patogenów na drodze neutralizacji przez przeciwciała, a inna silniejszą odpowiedz komórkową, czy fagocytarną – czyli “pożerającą” wrogie komórki. Nie jesteśmy w stanie nieustannie oceniać jakości odpowiedzi odpornościowej, ale możemy stale o nią dbać. Jednym z elementów wspierania odporności w zasadzie na każdym jej obszarze (komórkowym, lokalnym i humoralnym) jest uzupełnianie diety o immunostymulanty. Jednym z nich jest colostrum, które ma spośród innych znanych substancji immunomodulujących najszerszy i do tego bezpieczny profil aktywności. Jako substancja naturalna, która jako pierwszy pokarm noworodka aktywuje jego układ odpornościowy, colostrum jest preparatem wartym systematycznego stosowania, zarówno w stanach zdrowia, w okresie szczepień, jak i w czasie spadku odporności – także poza wiekiem noworodkowym.

red. Maria Szuster

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *